Μετανάστευση: μια ζωή στο περιθώριο

Οι πρώτες μεγάλες μεταναστεύσεις των ανθρώπων οφείλονται κυρίως στην αύξηση του πληθυσμού, στον ανταγωνισμό για τροφή και στις κλιματικές αλλαγές όμως, με την εξέλιξη και τη διαμόρφωση των καπιταλιστικών δομών η μετανάστευση άλλαξε περιεχόμενο και μαζικοποιήθηκε ακόμη περισσότερο καθώς πλέον οι οικονομικές και πολεμικές συνθήκες, η εξαθλίωση και η φτώχεια είναι αυτές που διαμορφώνουν τον παγκόσμιο χάρτη της μετανάστευσης. Η μετανάστευση αποτελεί πλέον ένα παγκόσμιο φαινόμενο που αναμένεται μέχρι το 2050 να αγγίξει τα 405 εκατ., δηλαδή το 7% του παγκόσμιου πληθυσμού και ιδιαίτερα στα πλαίσια της κρίσης του καπιταλιστικού συστήματος, σημαντικός αριθμός όλο και περισσότερων ανθρώπων εγκαταλείπει τις εστίες του στην προσπάθεια του να αποφύγει την οικονομική κρίση ή τον πόλεμο και τις συνέπειές τους στη χώρα του.

Εκατομμύρια άνθρωποι εξαναγκάζονται να εγκαταλείψουν τον τόπο τους για να μπορέσουν να επιβιώσουν και να αναζητήσουν καλύτερες συνθήκες ζωής. Εναποθέτουν την ζωή τους στα χέρια λαθρεμπόρων και ξεκινούν ένα ταξίδι προς το άγνωστο με μόνο τους όπλο την ανάγκη για επιβίωση.

Μια σύντομη ιστορική αναδρομή

Η Ελλάδα ως μία χώρα με ιδιαίτερη γεωπολιτική θέση (και με εκτεταμένα υδάτινα και χερσαία σύνορα) ανάμεσα σε τρεις Ηπείρους και οι συνθήκες που διαμορφώθηκαν στην ελληνική αγορά με την αύξηση της παραοικονομίας την καθιστά προορισμό, έστω και ως πέρασμα, για ανθρώπους που προσπαθούν να αποφύγουν την φτώχεια, τις διώξεις και τους πολέμους.

Τα πρώτα σύγχρονα μαζικά κύματα μεταναστών στη χώρα μας άρχισαν να εμφανίζονται στα τέλη της δεκαετίας του ’80, με την κατάρρευση των σοσιαλιστικών χωρών και τις ανατάξεις  που προκάλεσαν οι εμφύλιοι στην περιοχή των Βαλκανίων.

Η Ελλάδα μαζί με τις υπόλοιπες χώρες της Ν. Ευρώπης μετατρέπεται από χώρα αποστολής σε χώρα υποδοχής οικονομικών και πολιτικών «προσφύγων» παράνομων και νόμιμων, κυρίως από την ευρωπαϊκή περιφέρεια, την Β. Αφρική και την νοτιοανατολική Ασία. Κατά τη δεκαετία του ’90 δέχθηκε ένα μεγάλο αριθμό παράνομων οικονομικών μεταναστών -κυρίως από την Αλβανία, τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία- σε σχέση με τον πληθυσμό και το εργατικό δυναμικό της που κατά κανόνα απασχολούνταν σε αδήλωτες εργασίες.

Οι κυβερνήσεις προχώρησαν σε τρεις νομιμοποιήσεις, στην προσπάθειά τους να περιορίσουν το χάος της παρανομίας και  για να ικανοποιήσουν τις ανάγκες της αγοράς λόγω της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων και την κάλυψη των θέσεων εργασίας, που δημιουργούνται από τις νέες υποβαθμισμένες και ελαστικές σχέσεις εργασία. Το 1997,όπου τελικά νομιμοποιείται το 30% των μεταναστών και κατοχυρώνεται η έννοια του οικονομικού μετανάστη, το 2001 με το «νομοσχέδιο-σκούπα» όπου, καταργείται η πρόσβαση στην υγεία και την εκπαίδευση χωρίς χαρτιά ενώ διατηρείται η εξάρτηση από την εργασία και δημιουργείται έτσι ένα καθεστώς ανασφάλειας και ομηρίας των ξένων που ζουν και εργάζονται στην Ελλάδα και τέλος το 2005 όπου νομιμοποιείται η μεγάλη πλειοψηφία των μόνιμων μεταναστών αφήνοντας το μεγαλύτερο τμήμα στην παρανομία και την εκμετάλλευση. Και κάπως έτσι η Ελλάδα φτάνει στο 2011 με τον αριθμό των μεταναστών να αγγίζει τα 2.000.000 και χωρίς καμία σοβαρή πολιτική ενσωμάτωσης ή ελέγχου του φαινομένου

Δύο μύθοι:

Μετανάστες και ανεργία

Οι μετανάστες στη χώρα μας όσο και στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες θεωρούνται από πολλούς κύριοι υπαίτιοι της ανερχόμενης εγκληματικότητας και της αυξανόμενης βίας. Αυτή είναι μια κυρίαρχη άποψη με μεγάλη απήχηση κυρίως στα λαϊκά στρώματα για δυο λόγους: 1ον η σύνδεση μεταναστών και ανεργίας φαίνεται λίγο πολύ αυτονόητη (π.χ. οι ξένοι παίρνουν τις δουλειές των ντόπιων) και 2ον δεν υπάρχει στον πολιτικό και γενικά στο δημόσιο χώρο σοβαρός προβληματισμός γύρω από τα πραγματικά αίτια της υψηλής ανεργίας, εγκληματικότητας και κοινωνικής αποδιοργάνωσης στις νεοφιλελεύθερες κοινωνίες της Δύσης.

Ας ξεκινήσουμε όμως από το μύθο ότι οι μετανάστες αποτελούν την κύρια αιτία ανεργίας στη χώρα μας. Αν λάβουμε υπ΄όψιν μας το γεγονός ότι οι μετανάστες αμείβονται πολύ λιγότερο από τους εγχώριους εργάτες και ότι συνήθως εργάζονται σε τομείς που οι ντόπιοι αποφεύγουν, είναι προφανές πως η φτηνή και ανασφάλιστη εργασία τους ενισχύει τον ανταγωνισμό σε μια σειρά κλάδων που στην προμεταναστευτική περίοδο αδυνατούσαν (π. χ τουριστικές επιχειρήσεις, οικοδομή, οικιακή απασχόληση). Επιπλέον, χωρίς τη μετανάστευση η αναλογία ασφαλισμένων προς συνταξιούχους θα ήταν ακόμη χαμηλότερη καθώς σημαντικό ποσοστό των εισφορών που εισπράττουν τα ασφαλιστικά ταμεία προέρχεται από την εργασία των μεταναστών, η εισφοροδιαφυγή και εκμετάλλευση του εργατικού δυναμικού των μεταναστών (και των Ελλήνων) έχει αποτέλεσμα σημαντικούς διαφεύγοντες πόρους από το σύστημα Κοινωνικής Ασφάλισης.

Στην πραγματικότητα, η απότομη και μαζική εισροή φτηνού εργατικού δυναμικού στην Ελλάδα τις προηγούμενες δεκαετίες είχε ως αποτέλεσμα το «οικονομικό θαύμα» και την ανάπτυξη της χώρας, μέσα όμως από την άνθιση της παραοικονομίας, την εκμετάλλευση και την κερδοφορία εις βάρος των μεταναστών. Η κερδοφορία του κεφαλαίου στηρίχτηκε στην ανασφάλιστη εργασία καθώς έπεφτε το κόστος της εργασίας ενώ αυξάνονταν τα κέρδη και η κατανάλωση. Ενώ παράλληλα σε πολλούς κλάδους π. χ στον οικοδομικό αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη διάσπαση της εργατικής τάξης και την αποδόμηση των συνδικάτων. Όσο υπάρχουν  μετανάστες στην παρανομία, που εργάζονται χωρίς ασφάλιση και αμείβονται κάτω από τις συλλογικές συμβάσεις, τόσο μεγαλώνουν οι πιέσεις για να εργάζονται και  οι ντόπιοι εργαζόμενοι με  χειρότερες συνθήκες εργασίας.

Στο σήμερα λόγω της οικονομικής κρίσης, ο έντονος ανταγωνισμός τόσο στις εγχώριες όσο και στις διεθνείς αγορές αλλά και οι πιέσεις που δέχεται η αγορά εργασίας, δεν μπορούν να συντηρήσουν ικανοποιητικό αριθμό εργαζομένων. Έτσι καθώς η ανεργία και η φτώχεια αυξάνονται οι μετανάστες χρησιμοποιούνται ως «αποδιοπομπαίοι τράγοι» για τα προβλήματα στην κοινωνία και όχι η κρίση που προκαλεί το ίδιο το καπιταλιστικό σύστημα.

Μετανάστες και εγκληματικότητα

Όσο για την ταύτιση της μετανάστευσης με την εγκληματικότητα είναι μάλλον παραπλανητική καθώς το ποσοστό εγκληματικότητας στο χώρο των μεταναστών είναι χαμηλότερο σε σχέση με τον υπόλοιπο ελληνικό πληθυσμό, ενώ τις περισσότερες φορές προβλήματα και συγκρούσεις εμφανίζονται ανάμεσα στους ίδιους τους μετανάστες (π. χ αυτοί που ήρθαν τώρα στην Ελλάδα και αναζητούν δουλειά με αυτούς που ήδη διέμεναν στη χώρα) και όχι ενάντια στους ντόπιους.

Πρέπει αρχικά να τονίσουμε ότι σε όλες τις καπιταλιστικές κοινωνίες υπάρχει μια θετική συσχέτιση φτώχειας-περιθωριοποίησης και παραβατικότητας/ εγκληματικότητας ανεξάρτητα από τον αν αυτοί που ζουν στο περιθώριο είναι μετανάστες ή όχι. Επομένως εύλογα οδηγείται κανείς στο συμπέρασμα ότι η αύξηση της εγκληματικότητας είναι αποτέλεσμα περισσότερο της γκετοποίησης των μεταναστών. Έτσι ακόμη και να μην υπήρχαν μετανάστες στη χώρα μας, αν τις γκετοποιημένες θέσεις κατείχαν Έλληνες πάλι θα είχαμε υψηλούς δείκτες εγκληματικότητας. Και βέβαια μια παρόμοια λογική ισχύει και στον χώρο της εγκληματικότητας που έχει ως βάση τις παράνομες εμπορικές δραστηριότητες (ναρκωτικά, πορνεία) των διάφορων μαφιόζικων οργανώσεων. Από την στιγμή που αυτού του είδους οι οργανώσεις ξεπερνούν τα σύνορα μιας χώρας η διείσδυσή τους στον ελληνικό χώρο είναι αναπόφευκτη ανεξάρτητα από το αν οι μετέχοντες είναι μετανάστες ή ντόπιοι.

Συνεπώς, τα κύρια αίτια της ανεργίας και της εγκληματικότητας τόσο στη χώρα μας όσο και στην υπόλοιπη Ευρώπη έχουν να κάνουν περισσότερο με το νεοφιλελεύθερο καπιταλισμό, ο οποίος είναι αυτός που δημιουργεί φαινόμενα όπως η μετανάστευση. Γιατί η αξιολύπητη παθητική προσαρμογή των ηγεσιών στο παγκόσμιο status quo και οι νεοφιλελεύθερες στρατηγικές που ακολουθούν όλες οι Ευρωπαϊκές κυβερνήσεις οδηγούν στην εξής αντινομία: από τη μια οι πολιτικές ελίτ μιλούν για κοινωνική συνοχή και ενίσχυση του οικογενειακού θεσμού, των αξιών κ. λ. π ενώ από την άλλη καθώς προσπαθούν να προσαρμοστούν στην νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση ακολουθούν πολιτικές που πολλαπλασιάζουν τις ανισότητες, επιδεινώνουν τις ήδη άθλιες συνθήκες εργασίας (ανασφάλεια, έλλειψη συνδικαλιστικής υποστήριξης) και οδηγούν ένα μεγάλο τμήμα του εργατικού δυναμικού στην περιθωριοποίηση. Και είναι ακριβώς αυτού του είδους οι επιλογές που αναπόφευκτα οδηγούν στην ανεργία, στην κοινωνική αποδιοργάνωση και την εγκληματικότητα.

Ελλάδα και Δουβλίνο ΙΙ

Στην προσπάθειας τους να ρυθμίσουν την μετανάστευση και κυρίως κάτω από τις πιέσεις της Γερμανίας, η οποία δέχεται και τον μεγαλύτερο αριθμό μεταναστών, οι Ευρωπαϊκές κυβερνήσεις υπέγραψαν τoν κανονισμό του Δουβλίνου ΙΙ, ο οποίος ενώ αρχικά αφορούσε τους αιτούντες άσυλο, εν τέλει χρησιμοποιήθηκε για να μετατρέψει τις περιφερειακές χώρες της ΕΕ σε στρατόπεδα συγκέντρωσης των μεταναστών από το να εισχωρήσουν στην Βόρεια και Κεντρική Ευρώπη. Aναθέτει την ευθύνη για τις αιτήσεις ασύλου στην πρώτη χώρα εισόδου. Έτσι, κάθε αιτών άσυλο που έχει εισέλθει μέσω της ελληνικής επικράτειας, πρέπει να επιστρέφεται στην Ελλάδα για να υποβάλλει αίτηση ασύλου, δημιουργώντας έτσι μία εντελώς άνιση επιβάρυνση για την προστασία των προσφύγων στην ΕΕ. Οι μετανάστες «παγιδεύονται» καθώς δεν επιλέγουν αυτοί το χώρο που θα ζητήσουν άσυλο. Η Ελλάδα μετατρέπεται σε συνοριαφύλακα με την FRONTEX (ευρωπαϊκός οργανισμός υπεύθυνος για την ασφάλεια των εξωτερικών συνόρων) να παίζει καθοριστικό ρόλο στον Έβρο και το Αιγαίο και να δημιουργεί ένα είδος πολέμου στα σύνορα. Έτσι, η μεταναστευτική πολιτική γίνεται μια επιχείρηση με στρατιωτικούς όρους με την όξυνση της καταστολής και τη βίαιη μεταχείριση και αντιμετώπισή των μεταναστών ως εγκληματίες.

Το 2008, περίπου το 50 % όλων των συλλήψεων παράνομων μεταναστών στην ΕΕ έλαβε χώρα στην Ελλάδα. Το 2009, το ποσοστό αυτό ανήλθε στο 75 % και το 2010 σε σχεδόν 90 %, το γεγονός αυτό προκάλεσε κρίση στο ελληνικό σύστημα κράτησης. Η Ελλάδα όντας μια χώρα χωρίς υποδομές και λόγω της οικονομικής κρίσης δεν έχει και ούτε μπορεί να συντηρήσει και να επωμιστεί το κόστος της ένταξης και προστασίας των μεταναστών(π. χ σχολεία, κέντρα υποδοχής, φυλακές κ. λ. π). Και ακριβώς λόγω της ανυπαρξίας κρατικών υποδομών για την περίθαλψη των μεταναστών το ελληνικό σύστημα ελέγχου της μετανάστευσης βασίζεται στη συστηματική κράτηση παράνομων μεταναστών, σε τμήματα συνοριακής φύλαξης στα σημεία εισόδου στη χώρα, αλλά και σε αστυνομικά τμήματα όπου κρατούνται για μεγάλο χρονικά διαστήματα χωρίς να γνωρίζουν το λόγω και τη διάρκεια της κράτησής τους ενώ οι συνθήκες διαβίωσης είναι ανεπαρκής.

Οι συνθήκες κράτησης των μεταναστών είναι απαράδεκτη, χαρακτηριστικό παράδειγμα για την κατάσταση που επικρατεί είναι και το κέντρο προσωρινής κράτησης στο Σουφλί, όπου σε χώρο 110 τ. μ. φιλοξενούνταν 144 άτομα, χωρίς θέρμανση και με μία μόνο τουαλέτα, ενώ σύμφωνα με όσα υπαγορεύει η Επιτροπή του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Πρόληψη Βασανιστηρίων, σε χώρο 110 τμ.. θα έπρεπε να φιλοξενούνται μόνο 27 άτομα. Τέτοιες πρακτικές εξαθλιώνουν τους ανθρώπους ακόμη περισσότερο, οδηγώντας του να αναζητούσουν διέξοδο στο περιθώριο της κοινωνίας.

Μετανάστες: νόμιμοι ή παράνομοι

Σύμφωνα με την διακύρηξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων καθένας έχει το δικαίωμα να εγκαταλείπει οποιαδήποτε χώρα, ακόμα και τη δική του, και να επιστρέφει σε αυτήν. Ωστόσο η μετανάστευση εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται σαν μια παράνομη ενέργεια. Και ενώ ζούμε σ΄ ένα κόσμο που η coca-cola μπορεί να διακινεί ελεύθερα τα προϊόντα της σε περισσότερες από 200 χώρες παγκοσμίως ένας άνθρωπος θεωρείται παράνομος αν περάσει τα σύνορα της χώρας του! Η μετανάστευση προκύπτει από την επέκταση του καπιταλιστικού συστήματος ανά τον κόσμο, κάτι που έχει σαν αποτέλεσμα την αποσταθεροποίηση των παραδοσιακών τρόπων ζωής σε οικονομικό και περιβαλλοντικό επίπεδο, σε μια όλο και διευρυμένη καπιταλιστική περιφέρεια, π. χ στη Λιβύη, ο Καντάφι χρηματοδοτούνταν από Δυτικές κυβερνήσεις για τη συντήρηση στρατοπέδων συγκέντρωσης μεταναστών για να μην περάσουν στην ΕΕ. Οι άνθρωποι μεταναστεύουν  επειδή η ζωή τους είναι επισφαλής, ειδικά όταν δελεάζονται από υψηλούς μισθούς, και πηγαίνουν προς υπερκαταναλωτικές περιοχές στις πλούσιες χώρες.

Το ίδιο παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα που ενώ για τη διατήρησή του οδηγεί στην εξαθλίωση και εκμετάλλευση ολόκληρων λαών είναι και αυτό που κατηγοριοποιεί τους ανθρώπους σε λαθραίους και τους αντιμετωπίζει ως εγκληματίες με αποτέλεσμα αυτοί οι άνθρωποι να μη μπορούν να ενταχθούν στην κοινωνία. Συνεπώς η κοινωνία αντί να στραφεί εναντίον της κυβέρνησης και των διάφορων κέντρων εξουσίας στοχοποιεί τους μετανάστες ως υπαίτιους της φτώχιας, της ανεργίας και της εγκληματικότητας. Γι΄ αυτό και σε περιοχές όπου υπάρχει μεγάλη συγκέντρωση μεταναστών παρατηρούμε την εμφάνιση ακραίων φασιστικών ομάδων, η οποίες οργανώνουν πογκρόμ ρατσιστικών επιθέσεων στις γειτονιές αυτές τρομοκρατώντας τους μετανάστες με στόχο να τους διώξουν από τα σπίτια που κατοικούν εδώ και χρόνια. Η απουσία οποιασδήποτε ουσιαστικής κοινωνικής φροντίδας οδηγεί στην περιθωριοποίηση των ξένων και σε φαινόμενα ρατσισμού ή ξενοφοβίας.

Στην εποχή της κρίσης η ανάγκη για κοινωνική ισότητα και συνοχή είναι μεγαλύτερη από ποτέ. Οι μετανάστες δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως εγκληματίες και να φυλακίζονται σε κέντρα κράτησης, έχουν κάθε δικαίωμα στην αξιοπρέπεια στη ζωή και στην εργασία. Όσο βρίσκονται στο περιθώριο θα συνεχίσουν να αποτελούν αντικείμενα εκμετάλλευσης των εργοδοτών και θα καταφεύγουν όλο και περισσότερο στην παρανομία για να επιβιώσουν. Έτσι, είναι επιτακτική ανάγκη η νομιμοποίηση των μεταναστών, τουλάχιστον αυτών που ζουν και εργάζονται χρόνια στην Ελλάδα, των αιτούντων άσυλο αλλά και αυτών που δεν θέλουν να παραμείνουν στη χώρα (και εγκλωβίζονται λόγω του Δουβλίνο ΙΙ) και θέλουν να φύγουν προς τις υπόλοιπες χώρες της ΕΕ. Η ποινικοποίηση της μετανάστευσης και ο έλεγχος της εκμετάλλευσης της εργατικής δύναμης κρατάει εγκλωβισμένους τους εργαζόμενους σε συνθήκες που δεν επιλέγουν οι ίδιοι για τους εαυτούς τους. Κάθε άνθρωπος θα πρέπει να έχει το δικαίωμα να αποφασίσει που θα ζήσει και θα εργαστεί.

ΚΑΝΕΝΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΛΑΘΡΑΙΟΣ

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s