Για το «Α» της α.π.π.ε.

αναζητώντας τη φοιτητική αυτονομία

Η Αυτόνομη Πρωτοβουλία Πολιτικών Επιστημών διάλεξε ένα μόνο επίθετο από τις δεκάδες που συνήθως χρησιμοποιούνται (βλ. αγωνιστική, ανεξάρτητη, ενωτική, ριζοσπαστική κλπ. κλπ.) για να αυτοπροσδιοριστεί: αυτόνομη. Τι σημαίνει λοιπόν για εμάς αυτή η λεξούλα και είναι τόσο σημαντική, ώστε αρκεί για να υποδεικνύει – αμυδρά έστω – ποιοι και ποιες είμαστε και τι θέλουμε;

Οι περισσότεροι θα υπέθεταν ότι με αυτόν τον τρόπο δηλώνουμε απλώς ότι δρούμε ανεξάρτητα από κρατικούς, ιδιωτικούς και κομματικούς μηχανισμούς από συμφέροντα και ντιρεκτίβες που έρχονται από έξω από το σύλλογο και το πανεπιστήμιο. Αυτό καταρχάς είναι αλήθεια – ή τουλάχιστον έτσι λέμε.

Γιατί όμως έχουμε επιλέξει αυτόν τον τρόπο δράσης; Άλλωστε, για να προκαλέσουμε λίγο τους εαυτούς μας, το ίδιο ακριβώς επικαλούνται και πολλές άλλες παρατάξεις που δεν «νοιάζονται μόνο για το καλό των φοιτητών» σαν καλοί πατέρες, που δεν «χρωματίζονται από ιδεολογικές διαφορές» σαν καλές μητέρες-τερέζες, που «αφήνουν πίσω τις κομματικές γραμμές» και κοιτάζουν μπροστά – σαν καλοί πολιτευτές.

Για όλους αυτούς, τα πανεπιστήμιο είναι ένας χώρος αμόλυντος από κοινωνικές και πολιτικές αντιθέσεις, όπου απλώς τρέχουμε, σπουδάζουμε, εξεταζόμαστε και ανταγωνιζόμαστε για να πάρουμε ένα πτυχίο – και καναδυο μεταπτυχιακά. Και αν τώρα έχουμε και μερικές δευτερεύουσες διαφορές «απόψεων» θα τις λύνουμε ψηφίζοντας μερικούς επαγγελματίες πολιτευτές μια φορά το χρόνο.

Είμαστε λοιπόν με την αυτονομία των φοιτητικών συλλόγων γιατί πιστεύουμε ότι τα πανεπιστήμια και οι φοιτητές λειτουργούν ανεξάρτητα από την κοινωνία; Ακριβώς το αντίθετο.

Ξέρουμε ότι η κοινωνία είναι ένας περίπλοκος σχηματισμός, ένα σύνολο αντιθετικών σχέσεων, ανταγωνισμών αλλά και συμμαχιών: από το λιμάνι του Πειραιά ως τα βουνά της Τσιάπας και από τα προάστια του Παρισιού ως την πλατεία Χημείου άνθρωποι σαν εμάς συγκρούονται, διεκδικούν, χάνουν, κερδίζουν. Μέσα σε μια τέτοια κοινωνία η εκπαίδευση δεν μπορεί να είναι μια ουδέτερη διαδικασία: καθορίζει τους όρους αναπαραγωγής της κυριαρχίας των λίγων, της υποταγής των πολλών. Το πανεπιστήμιο δεν μπορεί να είναι ένας ουδέτερος «ναός της γνώσης», οι φοιτητές δεν είναι αυτόματα που καταρτίζονται σήμερα για να εργαστούν αύριο. Αποτελούν εργαζόμενους σε μια διαδικασία παραγωγής και αναπαραγωγής της γνώσης και ως εργαζόμενοι έχουν ανάγκες, συμφέροντα, απαιτήσεις, επιθυμίες.

Πιστεύουμε – ή μάλλον πια ελπίζουμε – ότι με τη μεγάλη πλειοψηφία των φοιτητών και φοιτητριών μοιραζόμαστε κοινές ανάγκες και κοινές επιθυμίες. Όλοι – ή σχεδόν πολλοί – έχουν συμφέρον η εκπαίδευση να είναι δωρεάν και δημόσια. Όλοι – ή έστω πολλοί χρειαζόμαστε αύριο μια δουλειά με δικαιώματα και αξιοπρέπεια. Όλοι – ή τέλος πάντων αρκετοί – προτιμάμε να ζούμε, να διασκεδάζουμε, να βλεπόμαστε με κάποια ποιότητα, χωρίς ελέγχους και εξαρτήσεις από εμπορευματικά συμφέροντα και κέρδη. Αυτή η κοινότητα αναγκών και επιθυμιών αποτελεί ήδη μια κοινή κοινωνική και πολιτική θέση. Πάνω σε αυτή τη βάση μπορούμε να παράγουμε πολιτική, να οργανώνουμε δράσεις, να αντιστεκόμαστε και – καμιά φορά – να διεκδικούμε.

δρούμε και παράγουμε αυτόνομα, αλλά μαζί

Αυτό είναι το πνεύμα της αυτονομίας μας: δεν χρειάζεται να μοιραζόμαστε τις ίδιες ιδεολογικές αφετηρίες για να δρούμε από κοινού. Η κοινή κοινωνική μας ιδιότητα ως φοιτητές αρκεί για να υπερασπιζόμαστε τις κοινές ανάγκες και επιθυμίες μας, να παράγουμε μαζί πολιτική, να φτιάχνουμε συλλογικότητες, να οργανώνουμε κοινές δράσεις. Και αυτός ο έμπρακτος κοινωνικός και πολιτικός λόγος είναι ήδη ανταγωνιστικός σε όποιο, κρατικό ή ιδιωτικό, φορέα έρχεται σε αντίθεση με εμάς.

Αν λοιπόν βλέπουμε ότι η εκπαιδευτική πολιτική έρχεται σε αντίθεση με τις δικές μας ανάγκες, στεκόμαστε απέναντι σε κυβερνήσεις, κόμματα, κράτη και εταιρίες, όχι ως ιδεολογικοί αντίπαλοι, αλλά ως φοιτητές. Όχι ως κομματική αντιπολίτευση, αλλά ως κοινωνικός χώρος. Όχι με απόψεις, αλλά με πράξεις και πρακτικές, στο δρόμο και στα αμφιθέατρα, στα μαθήματα και στις προβολές, εκεί που ζούμε, εκεί που δουλεύουμε, εκεί που περνάμε καλά – ή και άσχημα. Ή τουλάχιστον αυτό θα θέλαμε, και αυτό ακόμα θέλουμε, ακόμα και αν η καθημερινότητά μας απογοητεύει και εμάς, όπως και τους άλλους.

Η ίδια συνθήκη ισχύει και για άλλες κοινωνικές μερίδες που έρχονται σε αντίθεση με τους κυρίαρχους. Φτωχοί και κοινωνικά αποκλεισμένοι, μετανάστες, γυναίκες, κατακτημένοι λαοί, κοινότητες που ληστεύονται από πολυεθνικές, μειονότητες, ιθαγενείς, όλοι οι εργαζόμενοι αυτού του κόσμου, όλοι όσοι παράγουν και υφίστανται τη διαρκή εκμετάλλευση και καταπίεση. Όλες οι κοινωνικές σχέσεις διαπλέκονται σε ένα διαρκώς ρευστό πλέγμα. Η δική μας κατάσταση εξαρτάται από την κατάσταση όλων αυτών, το δικό μας μέλλον από το μέλλον όλου του πλανήτη και όλων των λαών, τα δικά μας δικαιώματα από τα δικαιώματα όλων των εργαζομένων. Για αυτό η αυτονομία της δικής μας θέσης και δράσης είναι σχετική – σχετίζεται και καθορίζεται από την πολιτική και κοινωνική θέση και δράση πολλών άλλων κομματιών της κοινωνίας. Είμαστε αλληλέγγυοι γιατί αυτός είναι ο μόνος τρόπος να υπερασπιστούμε τα δικά μας δικαιώματα, αλλά βέβαια και γιατί έτσι νιώθουμε, γιατί έτσι έχουμε μάθει να ζούμε.

για αυτό φτιάξαμε τους συλλόγους…

Αν υποθέσουμε ότι έχουμε δίκιο, κάτι που όπως καταλαβαίνεται εμείς καταρχάς το υποθέτουμε για αυτό και συνεχίζουμε, τότε λοιπόν οι φοιτητές θα είχαμε ένα κοινό χώρο, μια κοινή οργάνωση, μια συλλογικότητα που να εκφράζει αυτή την κοινότητα αναγκών και δικαιωμάτων. Ένα χώρο αλληλεγγύης, όπου όλοι θα νιώθουμε μαζί, από την ίδια πλευρά και θα έχουμε πράγματα να μοιραστούμε. Και ταυτόχρονα ένα χώρο αυτοοργάνωσης, όπου θα αναζητούμε τρόπους να απαντήσουμε άμεσα στις ανάγκες.

Και όντως: αυτός ο χώρος υπάρχει. Γι’ αυτό φτιάχτηκαν οι φοιτητικοί σύλλογοι και όλα αυτά περιγράφονται με εντυπωσιακό τρόπο στα καταστατικά τους. Για αυτό και τους υπερασπιζόμαστε όχι μόνο ως εργαλείο αλλά και ως σκοπό, ως τον αναγκαίο και ικανό όρο για να υπερασπιστούμε και να διευρύνουμε τα δικαιώματά μας, να διεκδικήσουμε τις επιθυμίες μας, να καθορίσουμε τις ζωές μας, να ανατρέψουμε την καθημερινότητά μας.

Ο σύλλογος μπορεί να είναι μια ζωντανή συλλογικότητα, να παράγει αυτόνομο πολιτικό λόγο και κοινωνική δράση και όχι ένας χώρος όπου συγκρούονται πολιτικές απόψεις συγκροτημένες, έξω και πέρα από την καθημερινότητα και τις ανάγκες μας, στις νεφελώδεις σφαίρες της κάθε ιδεολογίας ή – χειρότερα στα κομματικά γραφεία κάθε επίδοξου διαχείριστή.

αλλά μάλλον δεν μας έκατσε…

Βέβαια δεν είμαστε από αλλού: ξέρουμε ότι αυτή η περιγραφή απέχει παρασάγγας από την πραγματικότητα που βιώνουμε ανάμεσα στις αφίσες με τις ιλλουστρασιόν τσοντούλες και τις βαρετές συνελεύσεις με τους προκάτ συνδικαλιστές. Ας το πούμε ανοιχτά: οι φοιτητικοί σύλλογοι, όλοι οι φοιτητικοί σύλλογοι και όχι μόνο ο δικός μας, έχουν πάψει να λειτουργούν ως μορφές αυτοοργάνωσης των φοιτητών, ακόμα και ως απλές συνδικαλιστικές οργανώσεις ικανές να εκπροσωπούν τις βασικές μας κοινές ανάγκες. Γιατί φτάσαμε εδώ;

Υπάρχουν εύκολες απαντήσεις σε αυτό και πολλοί καταφεύγουν σε αυτές. Οι μεγάλες παρατάξεις και κυρίως η «παράταξη των φοιτητών» παίρνοντας γραμμή από έξω, εξυπηρετώντας πολιτικά και οικονομικά συμφέροντα – που μετά θα τους ανταμείψουν αντίστοιχα (ή τουλάχιστον έτσι τους αφήνουν να πιστεύουν) προσπαθούν συνειδητά να αποδιοργανώσουν τους φοιτητικούς συλλόγους, ώστε αυτά τα συμφέροντα και αυτές οι πολιτικές να μην συναντούν ενοχλητικές αντιστάσεις. Έτσι ενσωματώνουν μεγάλο κομμάτι των φοιτητών με χυδαίο λαϊκισμό και αγοραπωλησίες, διαλύουν συνελεύσεις, παρεμποδίζουν κάθε ομάδα, επιτροπή, πρωτοβουλία που δείχνει ότι κάτι μπορεί να αλλάξει.

Οκ.. και εμείς το πιστεύουμε αυτό και τους το λέμε και κάθε μέρα κατάμουτρα. Όμως στην πραγματικότητα δε μας φταίνε αυτοί – τη δουλειά τους κάνουν και μάλιστα μερικοί από αυτούς, ούτε καν πληρώνονται για αυτή! Στο κάτω-κάτω, δεν βγήκαν από μόνοι τους, κάποιοι – και μάλιστα πολλοί – τους ψηφίζουν κάθε χρόνο. Άρα για εμάς αλλού είναι το πρόβλημα..

Αν πάμε αρκετά χρόνια πίσω, θα δούμε ότι οι φοιτητικοί σύλλογοι, τόσο ισχυροί τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης που μπορούσαν να ανεβοκατεβάζουν νόμους και υπουργούς (οι φοιτητικές καταλήψεις του 79’ για παράδειγμα έριξαν έναν νόμο ήδη ψηφισμένο – που έμοιαζε πάρα πολύ με τον σημερινό νόμο για τη λειτουργία των ΑΕΙ, βλ. νόμο-πλαίσιο) άρχισαν να ξεπέφτουν πολύ πριν πάρει την ηγεμονία η ΔΑΠ. Ήδη από τα χρόνια της ακμής τους, οι περισσότερες παρατάξεις τους αντιμετώπιζαν όχι σαν μια συνδικαλιστική οργάνωση, αλλά σαν ένα χύμα χώρο συνεύρεσης φοιτητών όπου αυτές απλώς προπαγάνδιζαν τις απόψεις τους. Αυτή η συνεχιζόμενη πρακτική αποδιοργάνωνε την εσωτερική ζωή και συνοχή των συλλόγων: το κέντρο της πολιτικής και της δράσης έπαυε να είναι ο ίδιος ο σύλλογος και γινόταν οι διάφορες παρατάξεις που απλώς χρησιμοποιούσαν τις συλλογικές διαδικασίες ως χώρο προβολής, στρατολόγησης και ανταγωνισμού. Για αυτό μοιραζόμαστε τις ευθύνες όλοι, αριστερά και δεξιά.

Καθώς λοιπόν η αυτονομία των φοιτητικών συλλόγων ακυρωνόταν στην πράξη από όλους, καθώς οι σύλλογοι ξεχείλωναν σε πλαδαρές και ασυνάρτητες συναντήσεις φοιτητών, καθώς η αναπαραγωγή κομματικών γραμμών διέλυε τη δυνατότητα αυτόνομης παραγωγής πολιτικής, καθώς σιγά-σιγά κανείς δεν έκανε πολιτική αλλά απλώς ή ψήφιζε ή ψηφιζόταν, ήταν πια πολύ εύκολο για την καθεαυτό α-πολιτική ΔΑΠ να πάρει την ηγεμονία: αντικατέστησε μια ξεπερασμένη πολιτική με ένα χυδαίο αστραφτερό μάρκετινγκ, σκέπασε τη φασαρία των συνελεύσεων με τις κιτς μουσικές των πάρτι της, διέλυσε συλλόγους ήδη ανίκανους να κάνουν πολιτική με την πιο πολιτικότατη αντι-πολιτική: ψηφίστε με και μην νοιάζεστε για τίποτα. Ας το παραδεχθούμε, τους σερβίραμε τους συλλόγους στο πιάτο έτοιμους για φάγωμα.

εμείς όμως τα ίδια θα λέμε – και θα κάνουμε…

Ακόμα και όλα αυτά τα χρόνια είχαμε στιγμές που μας κάνανε να νιώσουμε ότι τίποτα ακόμα δεν χάθηκε.. Ακόμα και πρόσφατα, οι τελευταίες φοιτητικές καταλήψεις του 2006/2007: χιλιάδες παιδιά στους δρόμους και στις συνελεύσεις, εκατοντάδες κατειλημμένες σχολές, ακόμα και «καμένες» εξεταστικές, έτσι, για ένα γαμώτο, για ένα νόμο που το μόνο που έκανε ουσιαστικά είναι να «συμβολίζει» όλα αυτά που θέλουν να επιβάλλουν.

Βέβαια, θα μας πείτε και τι έγινε. Τίποτα δε μας έμεινε από όλα αυτά. Αυτό, ως ένα βαθμό είναι σωστό. Και πιστεύουμε ότι όσο οι σύλλογοι είναι ανίκανοι να παράγουν κάθε μέρα πολιτική, να συσπειρώνουν και να συγκροτούν τους φοιτητές, τίποτα δε θα μας μένει. Ή μάλλον σχεδόν τίποτα. Γιατί αυτές οι στιγμές έστω είναι αρκετές για να έχουμε κάπου να ακουμπάμε, να μην παρατάμε, να συνεχίζουμε, ακόμα και να επιβιώνουμε. Να ξέρουμε ότι δεν είμαστε μόνοι.

Ως σχήμα έχουμε συζητήσει πολύ για το πώς θα ξεφύγουμε από αυτό το αδιέξοδο και θα επαναδιεκδικήσουμε τους συλλόγους μας, έχουμε μαλώσει και πλακωθεί στις συνελεύσεις και στα μαθήματα και μάλλον θα το κάνουμε για πολύ καιρό ακόμα. Γιατί;

Στο βαθμό που έχουμε πειστεί για τη δυνατότητα αυτονομίας του φοιτητικού κινήματος, δε μας μένει τίποτα άλλο από τους συλλόγους. Οτιδήποτε άλλο, απόψεις και ιδέες, από μόνες τους μας είναι απολύτως άχρηστες. Δε θέλουμε να πείσουμε κανέναν ότι η δική μας πολιτική άποψη είναι η σωστή, θέλουμε να μάθουμε να παράγουμε πολιτική μαζί με τους άλλους. Και ο μόνος χώρος που μπορούμε να το κάνουμε αυτό είναι οι σύλλογοι: οι συνελεύσεις και τα άλλα όργανα, οι επιτροπές και οι πολιτιστικές ομάδες, οι εκδηλώσεις και οι καθημερινές κουβέντες.

Δεν είμαστε λοιπόν αυτόνομοι όπως ο άλλος είναι πάοκ η χριστιανός ορθόδοξος. Δεν είναι μια ακόμα επιλογή στο σούπερ μάρκετ των ταυτοτήτων και των ιδεολογιών. Είναι ο τρόπος μας να υπερασπίσουμε το είναι μας, τον κοινωνικό μας χώρο, τις ζωές μας, είναι η επιλογή μας για να μείνουμε ζωντανοί, είναι η πρακτική της αλληλεγγύης μας με τον διπλανό μας στη σχολή ή ση δουλειά, αλλά και με όλους τους καταπιεσμένους του κόσμου. Είμαστε αυτόνομοι όχι για να διαφέρουμε από τους άλλους συναδέλφους, αλλά για να είμαστε μαζί τους, χωρίς ταυτόχρονα να χάνουμε την ιδιαιτερότητα μας μέσα στο χυλό της αδιαφορίας. Είμαστε αυτόνομοι γιατί είμαστε ταυτόχρονα πολλά άλλα, είμαστε εμείς και οι άλλοι μαζί, και αυτό μας αρέσει και δεν το χαρίζουμε σε κανέναν.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s